Osmanlı tokadı

Osmanlı devlitinde askerlerin eğitimi ile ilgili mermer kullanımı

Devleti-aliye Osmanlı Devletinde askerlerimizin yetiştirilmesi anında mermer tabaka yüzeylerine elleriyle tokat atarcasına çalışması ile tokat atma yönleri gelişmiş ve düşman askerlerinin boynunu kırma seviyesine ulaşmıştır.

Türk Mermeri Markasını Hafızalara Kazıyacağız

“Türk Mermeri Markasını Hafızalara Kazıyacağız”marbleword

Dünyanın bir numaralı mermer-traverten ihracatçısı TÜRKİYE, işlenmiş doğal taş sektöründe büyümeyi hedefliyor. Stratejisini ‘Türk mermerini markalaştırmak’ olarak belirleyen sektör, dünyanın işlenmiş doğal taşta en büyük pazarı olan ABD ’ye yönünü çevirdi. ABD ’ye ihracatını 2008 yılından önce olduğu gibi 400 milyon dolar seviyesinin üzerine çıkartmayı hedefleyen Türk doğal taşçıları, sektörün Amerika kıtasındaki en büyük fuarı Coverings – The Ultimate Tile + Stone Experience’a çıkarma yaptı.

Doğal taş çeşitliliğinde dünyanın sayılı ülkelerinden biri konumundaki Türkiye’ dünya doğal taş ihracatında Çin ve İtalya’nın ardından üçüncü sırada geliyor. Dünyanın en çok mermer-traverten ihracatı yapan ülkesi olan Türkiye, dünya klasmanında ilk sıraya yerleşmek için işlenmiş doğal taş pazarından daha fazla pay almayı hedefliyor. Dünyada işlenmiş doğal taşın bir numaralı alıcısı olan ABD ’ye 2008 yılı krizinden önce 400 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiren Türk doğal taş sektörü, bu rakamları aşmak istiyor. Türk doğal taşçıları bu hedef için Atlanta’da düzenlenen doğal taş sektörünün Amerika kıtasındaki en büyük fuarı Coverings – The Ultimate Tile + Stone Experience’e katıldı. Dünya doğal taş sektörünün nabzının tutulduğu Coverings Fuarı’na, Türkiye ’den İMİB (İstanbul Maden İhracatçıları Birliği)’in milli katılım organizasyonuyla 17 Türk firması katıldı.

2023′e kadar her yıl yüzde 10 ihracat artışı

2012 yılında 1,9 milyar dolarlık ihracat yapan Türk doğal taş sektörü, 2023 yılı ihracat hedefine ulaşmak için her yıl en az yüzde 10 büyümeyi hedefliyor. 2013′e hızlı başlayan sektör, yılın ilk çeyreğinde geçen yıla kıyasla ihracatını yüzde 23 oranında artırarak 418 milyon 130 bin dolara çıkardı.

Doğal taşı tasarımla buluşturup ABD ’ye satacağız

Türk doğal taş sektörünün Çin ’den sonra en çok ihracat yaptığı ülke olan ABD , işlenmiş doğal taş ihracatında ise ilk sırada yer alıyor. Geçtiğimiz yıl toplam 1,9 milyar dolarlık ihracat yapan Türk doğal taş sektörü, bu ihracatın yüzde 13′ünüABD ’ye gerçekleştirdi. Türk doğal taş sektörü, işlenmiş doğal taş ihracatını artırmak için markalaşma çalışmalarına ağırlık veriyor. Bu kapsamda İMİB’in önderliğinde her yıl Milano Tasarım Haftası’nda ünlü tasarımcılarla yer alan Türk mermerleri, dünyanın önemli fuarlarında da temsil ediliyor.

ABD’ye ihracatta İtalyanları solladık

İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Özer , Türk doğal sektörüyle ilgili şu değerlendirmelerde bulundu: “Türk doğal taş sektörünün en çok ihracat yaptığı ülke sıralamasında ABD ,Çin ’in ardından ikinci sırada geliyor. Ancak sektörümüz için ABD ,Çinkadar önemli bir pazar. Çünkü ABD , en fazla işlenmiş doğal taş ihracatı yaptığımız ülke. Eskiden ABD ’ye olan ihracatımız çok daha yüksekti; ancak 2008 yılında ekonomik krizle birlikte ABD ’de taşlar yerinden oynadı. Küçülen pazar karşısında ABD ’ye olan ihracatımız 400 milyon dolarlardan neredeyse yarı yarıya düştü ve 200 milyon dolarlar seviyesine geldi. Ancak ABD ’ye olan ihracatımızda son yıllarda bir artış eğilimi var. Geçtiğimiz yıl ABD ’ye 252 milyon dolar doğal taş ihracatı yaptık. Bu yılın ilk çeyreğinde deABD ’ye ihracatımız yüzde 15 artış gösterdi. Şu anda ABD ’ye en çok Brezilya doğal taş satıyor. Mermer özelinde baktığımızda ise Türkiye hala ilk sırada yer alıyor. Burada altını çizmek istediğim konu, tasarım denince akla ilk gelen ülke olan İtalya’yı geçmiş olmamız. Bu, Türk doğal taş sektörü adına önemli bir başarı. ABD pazarında daha fazla büyümemiz ve daha katma değerli ürünler satmamız gerekiyor. Sektörümüzdeki Çin egemenliğinin kırılması için de bu önemli. Bunun için tasarıma daha fazla yatırım yapmamız gerekiyor; çünkü ABD  doğal taşı işlenmiş bir şekilde tercih ediyor. Ne kadar çok çeşit, desen ve renk sunarsak pazardaki şansınız o kadar yükselir. Firmalarımızın bu noktada birbirleriyle yarışmayı bırakıp, fiyat rekabetinden uzak durup, diğer ülkelerle yarışmaya başlaması ve tasarım ve inovasyonla farklılaşan ürünlerle ABD pazarından daha fazla pay alabilmek için gerekli alt yapı çalışmalarına yatırım yapmaları gerekiyor. İMİB olarak inanıyoruz ki Türk mermeri markasını hafızalara kazırsak sektörümüz çok daha iyi fiyatlarla ürünlerini satacak ve ülke ekonomisine daha fazla katma değer sağlayacak.”

Coverings Fuarı hakkında da açıklamalar yapan İMİB Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Özer ”Dünyanın en büyük doğal taş ithalatçısı ABD ’nde düzenlenen ve 20 yılı aşkın süredir dünya doğal taş sektörünün en büyük buluşmalarından biri olan Coverings – The Ultimate Tile + Stone Experience Fuarı, sektörümüz açısından son derece önemli. Bu fuarda yer almak, diğer ülkelerdeki rakipleri izlemek, sektördeki son gelişmeleri takip etmek için de büyük önem taşıyor. Bu yıl da sektörümüz için fuar oldukça iyi geçti. İMİB’in milli katılım organizasyonuyla fuarda yer alan 17 Türk firması, önemli iş anlaşmalarına imza attı. 2013 yılında sektörümüzün için hedeflediğimiz yüzde 10 ihracat artışında fuarda yapılan bu iş birlikleri önemli bir rol oynayacak.

Sanayi-üniversite İşbirliği

 

Üniversite-sanayi işbirliğinin önemini vurgulayan ve yaptığı işlerle bölge sanayisinin gelişiminde bilimsel desteğin gerekliliğini kanıtlayana Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ), bu konuda somut bir adım daha attı.

 

YYÜ Rektörü Prof. Dr. Peyami Battal; Bilim Sanayi ve Ticaret İl Müdürü Ahmet Can, YYÜ Proje Destek Ofisi Koordinatörü Doç. Dr. Esvet Akbaş, YYÜ Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İsmail Sait Doğan ve aynı fakülteden akademisyenlerinden oluşan bir heyetle Gökçenay Group’a bağlı Van Mermer Madencilik A.Ş’yi ziyaret etti. Türkiye’nin en büyük mermer ve granit fabrikalarından biri olan ve Van Organize Sanayi Bölgesi’ndeki tesise yapılan ziyarette üniversite heyetini Gökçenay Group Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Halil Gökçenay ve Gökçenay Group Yönetim Kurulu Üyesi Bedrettin Gökçenay karşıladı. Gökçenay Group yetkililerinin de katıldığı ve bölgenin potansiyeli, sanayi-üniversite işbirliği, araştırma-geliştirme konularının masaya yatırıldığı toplantıda; Fabrika Genel Koordinatörü Musa Cevadi ve YYÜ Mühendislik Mimarlık Fakültesi Maden Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Vural Oyan birer sunum yaptı.

Gökçenay Group Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Halil Gökçenay ve Gökçenay Group Yönetim Kurulu Üyesi Bedrettin Gökçenay’ın ziyaretten duydukları memnuniyeti dile getirdikleri, bu işbirliğinin önemini vurguladıkları konuşmalarının ardından konuşan YYÜ Rektörü Prof. Dr. Peyami Battal, “Bugün üniversite-sanayi işbirliğinin en somut adımlarından birini attık. VanMermer Madencilik A.Ş. yetkilileri, Mühendislik-Mimarlık Fakültemiz Dekanı ve öğretim üyeleri, Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürümüz ile birlikte çok güzel bir toplantı yaptık. Bu toplantıyı sanayi-üniversite işbirliğinin somut ve icraata dökülen yeri olarak görüyorum. Burada bir komisyon kurulacak ve bütün çalışmalar bu komisyon üzerinden yapılacak. Değerli ve işlenebilir taş üzerine bir sempozyum düzenlenebilir. Bir de bu komisyon Van’ın yer altı zenginlikleri ile ilgili potansiyeli nedir, potansiyeli kullanımdaki sorunlar neler, bunları da bir rapor haline getirerek bizlere sunacaklar. Bizde onun üzerine gerekli yerlerle görüşmelerimizi yapacağız. Buna ilaveten proje ofis müdürlüğümüz aracılığı ile SANTEZ Projeleri nasıl yapılacak onu araştırıp yapmayı planlıyoruz. İnşallah bu çalışmalarımız diğer sanayi kurumlarımız ile artarak devam edecek. İnşallah Van’ımız ve ülkemiz için hayırlı olacak” dedi.

Van Mermer Madencilik A.Ş. ziyareti heyete fabrikanın gezdirilmesi ile son buldu.

Muğla’dan Hindistan’a 1 milyon dolarlık mermer

Hindistan’ın Başkenti Yeni Delhi’de gıda ve mermer üzerine ithalat ve ihracat ticareti yapan, granit ocakları bulunan işadamı Harsh Kalani, Hindistan’da bulunan Hindistan-Türkiye İşadamları Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Seker kanalıyla 30 kişilik heyet ile Türkiye’ye geldi.
Haber Merkezi
Türk Sanayici ve İşadamları Konfederasyon’u (TUSKON) toplantısında Muğla Sanayici ve İşadamları Derneği (MUSİD) üyesi Çobanlar Mermer sahibi Sami Çoban tanışan heyet, Muğla’dan mermer ithal etmek istediklerini belirterek Muğla’ya geldi. MUSİD kanalıyla Hintli işadamı Harsh Kalani, Çobanlar Mermer’den ‘Muğla Beyazı’ mermer ithal etmek için Hasan Çoban ile 1 milyon dolarlık mermer anlaşması yaptı.
Muğla Sanayici ve İşadamları Derneği’nde yapılan görüşmenin ardından açıklama yapan Hindistanlı işadamı Harsh Kalani, Türkiye ziyaretinin kendileri açısından çok verimli bir ziyaret olduğunu söylerken, TUSKON ve MUSİD sayesinde Türkiye ile ilgili önyargılarından kurtulduklarını söyledi. Kalani, “Hindistan’da kendime ait gıda ve mermer ihracatı üzerine şirketim var. Kendime ait granit ocaklarım bulunuyor. Muğla mermerinin kalitesini gördükten sonra ilk etapta 1 milyon dolarlık bir anlaşma yaptık. MUSİD üyeleri Muğla Çam Balı’nı da tavsiye ettiler. Bu konuda da görüşmeler yapıyoruz. Çam balının yanı sıra, çiçek balı da çok lezzetli. Zeytin ve incir konusunda da Türkiye’den ürün alabiliriz. İşlenmiş ve paketlenmiş Aydın İncir’ini çok beğendim” dedi.
Hindistan-Türkiye İşadamları Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Seker ise Üniversite öğrenimini Muğla’da yaptığını belirterek, “Hindistan’da Hindistan-Türk İşadamları Derneği olarak Türkiye’ye mermer ve gıda alımı için değişik sektörlerden 30 kişilik bir heyet ile Türkiye’ye geldik. Hars Kalani, Hindistan’da gıda ve mermer üzerine ihracat ve ithalat yapan büyük bir firma. Muğla Sanayici ve İşadamları Derneği (MUSİD)’in davetlisi olarak Hintli işadamını Muğla’ya getirdik. 1 milyon dolarlık bir mermer anlaşması yapıldı. Bal, zeytin ve incir konusunda da görüşmeler sürüyor. İnşallah, Muğla’dan Hindistan’a önemli bir ihracat kapısı açılır” dedi.
Hindistanlı iş adamı ile 1 milyon dolarlık bir mermer ihracatı anlaşması yapan Çobanlar mermer sahibi Sami Çoban da “Dünyanın birçok bölgesine mermer ihracatı yapıyoruz. Özellikle ‘Muğla Beyazı’ dediğimiz mermer başta Avrupa, ABD ve Ortadoğu ülkeleri tarafından en fazla tercih edilen Muğla mermeri. MUSİD davetlisi olarak Muğla’da ağırladığımız Hindistanlı işadamı Harsh Kalani Muğla Beyaz’ını çok beğendi. İlk etapta 1 milyon dolarlık bir ihracat anlaşması yaptık. MUSİD olarak sadece mermer değil, Muğla yöresinin ürünleri olan çam ve çiçek balının yanı sıra, zeytin ve Aydın’ın önemli ürünü olan incir konusunda da tavsiyelerde bulunduk. İşadamı Harsh Kalani, gıda ve mermer üzerine yürüttüğü işi nedeniyle hem gıda, hem de mermer konusunda Muğla’dan ve Aydın’dan önümüzdeki süreçte önemli miktarlarda ihracat bağlantısı yapacağını umuyorum” dedi.
Muğla Sanayici ve İşadamları Derneği’nde gerçekleştirilen toplantının ardından Çobanlar Mermer sahibi Sami Çoban, Hindistanlı işadamı Harsh Kalani’ye Kavaklıdere bakırından yapılmış el işlemeli kahve takımı hediye etti.

Web Çalşıması

MERMER
Giriş
Doğaltaşlar sınıfına giren mermer yüzyıllardan beri insanın yaşadığı alanlarda,
sanatsal amaçlarla ve yapısı itibariyle sağlam olması sebepleriyle kullanılmıştır.
Günümüzde de inşaat sektörnün gelişmesiyle birlikte giderek daha fazla tüketilmeye
başlanmıştır.
Ülkemiz mermer potansiyeli ve çeşitliliği bakımından zengin bir ülkedir. 1980 li
yıllardan itibaren ivme kazanan sektör sürekli bir gelişim halindedir.
Ürün Tanımı
Mermerin bilimsel ve ticari olmak üzere iki ayrı tanımı bulunmaktadır.
Bilimsel tanım: Başkalaşım (metamorfizma) süreci geçiren ve başkalaşımın
izlerini taşıyan kalker dominit gibi karbonat bileşimli kayalara mermer adı verilir.1
Gerçek mermer olarak da adlandırılan bu kayaçlar, yüksek oranlara kalsiyum
karbonat, daha az oranlarda magnezyum karbonat ve değişik metal oksitler içerirler.

 2

Saf oldukları zaman yarı saydam ve beyaz renkli olan mermerler daha sonra
uğradıkları biÁim değişiklikleri ve kimyasal Áˆz¸nme s¸reÁleri ilginÁ renkli gˆr¸n¸mler
kazanır. ÷rneğin, sarı, pembe, kırmızı, mavimtrak ve siyah renkli olabilmektedirler.
Ayrıca yer hareketleri mermer kayacının kırılarak buraların sonradan kalsitle dolması
sonucunda damarların oluşmasına yol aÁabilir. Bˆylece ortaya Áok hoş gˆr¸n¸ml¸
breşli ya da damarlı mermerler ortaya Áıkar.
Ticari tanım: 3213 sayılı Maden Kanunuína gˆre ticari standartlara uygun
boyutlarda blok verebilen, kesilip parlatılan veya y¸zeyi işlenebilen ve taş ˆzellikleri
kaplama taşı normlarına uygun olan her t¸rden aş (tortul, magmatik ve metaformik)
ticari dilde mermer olarak tanılanmaktadır. Bu tanımlamanın iÁindeki hakiki mermerin
yanında iyi parlatılabilen kalker, traverten, kumtaşı gibi tortul; gnays, kuvarsit gibi
metamorfik; granit, siyenit, serpartin, andezit, bazalt gibi magmatik taşlar da mermer
olarak isimlendirilmektedir.
Ancak, g¸n¸m¸zde doğaltaş end¸strisinde kesilip parlatılmadan kullanılan
taşlar da mevcuttur. Bunlar, granit, siyenit gibi plutonitler, bazalt, andezit gibi
volkaniklerden oluşabileceği gibi traverten, t¸fit ve kumtaşları da bu tanımlamanın
iÁine girebilmektedir. Ticari alanda sˆzkonusu doğaltaşlar ìpeyzaj taşlarıî olarak da
1
DPT, ìMadencilik End¸striyel Hammaddeler (Yapı Malzemeleri)î, ÷zel İhtisas Raporu, Sekizinci Beş
Yıllık Kalkınma Planı, Ankara-2001, s: 9
2
İzmir Ticaret Odası, ìMermercilik Sektˆr¸n¸n Potansiyeliî, İzmir, 2002 2
anılmaktadır. Peyzaj amaÁlı kullanım iÁin yerinde kesme, doğal ve s¸reksizliklerden
yararlanma ve zayıf patlayıcı maddeler kullanımı yoluyla ocak ¸retimi yapılır.3
1.3. Mermerin Kullanım Alanları
Doğaltaştan elde edilen ¸r¸nler tarih boyunca insanlar tarafından işlenerek
kullanılmıştır. Mermer uzmanlığı incelik ve dikkat gerektiren bir iş olduğundan nasıl
işleneceğinin bilinmesi gerekir.
÷nceleri estetik ve dayanıklılığı sebebiyle sanatsal alanlarda kullanılan
mermerin bug¸nk¸ başlıca kullanım alanları, inşaat sektˆr¸, dekorasyon, heykelcilik,
s¸s eşyalarının yapımı ve mezarcılıktır.
Bloktan ¸retilen plakalar ve diğer boyutlu ¸r¸nler, binaların iÁ ve dış
kaplamasında, taban dˆşemesinde, merdiven basamaklarında, şˆmine, mutfak ve
banyolarda, taşıyıcı s¸tunlarda kullanılır. İÁ dekorasyonda masa, sehpa, biblo, avize,
k¸ltablası vs. ¸r¸nlerin yapımında ˆnemli miktarlarda ˆzellikle damarlı mermer, renkli
mermer, oniks mermeri ve yeşil somaki t¸ketilmektedir. Sanat malzemesi olarak
anıtlar ve heykellerde ise en değerli mermer t¸r¸ olan arı beyaz renkli ve d¸zenli tane
yapılı mermer kullanılmaktadır.
Doğaltaşlar s¸sleme ve estetik kullanımlarının yanı sıra dayanıklılıkları,
atmosferik şartlar ve Áevre kirliliği nedeniyle granit gibi sert taşlar ˆzellikle metro,
havaalanları, otob¸s terminallerinde, gˆkdelen ve ticaret merkezlerinin yapımında
kullanılmaktadır.
Milli gelir ve refah d¸zeyi ile yakından ilişkili olan mermerin kullanımı alanları
¸lkeden ¸lkeye farklılıklar gˆstermektedir. ABD ile Almanya d¸nyada en Áok mermer
t¸keten ¸lkelerin başında gelmektedir. Ortadoğu ve Uzakdoğu ¸lkelerinin de son
yıllarda mermer t¸ketimlerinde bir artış olduğu gˆzlemlenmiştir.
1.4. Mermerciliğin TarihÁesi
Zengin mermer ve doğaltaş kaynaklarına sahip olan Anadolu topraklarında
Áeşitli medeniyetler tarih boyunca bu zenginliği kullanarak ˆnemli eserler meydana
getirmiştir. Anadoluída mermer kullanımı Hititler dˆneminde başlamış, Frigyalılar ve
İyonlar da saray, tapınak inşaası ve tanrı heykelleri yapımında doğaltaşlar
kullanılmıştır. Ancak, mermer altın Áağını Helenistik Dˆnem ve Roma İmparatorlukları
zamanında yaşamıştır.
SelÁuklu ve Osmanlı İmparatorlukları dˆneminde de mermer cami, han, saray
ve hamam gibi yapılarda kullanılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu zamanında ˆzellikle
Marmara Adası, Gebze, İzmit, İzmir ve Bilecik yˆresindeki mermer ocaklarından
ˆnemli miktarlarda mermer getirilerek İstanbul Áevresindeki eserlerde kullanılmıştır.
3
DPT, age, s:10 3
Cumhuriyetle birlikte ekonomik sıkıntıların da etkisiyle mermer ¸retimi belirli
bˆlgelerde devam etmiştir. Mermer daha Áok Ziraat Bankası şubelerinde, demiryolu
veya okul inşaatı gibi kamu yapılarında kullanılmıştır. 1940ílı yıllarda Anıtkabir inşaatı
nedeniyle Afyon ve Denizliíde ocaklar Áalıştırılmış, Avrupaídan getirilen modern
makinelerle bu mermerler işlenmiştir. Bu dˆnemde ˆnemli yapıların dışında mezar
taşı, kurna ve tuvalet taşı yapımı iÁin sınırlı miktarlarda mermer ¸retilmiştir. 1970íli
yıllara kadar Áok yavaş bir tempoda ilerleyen sektˆr, 1970-1980 dˆneminde inşaat
sektˆr¸n¸n canlanması, 80ílerden sonra dışa aÁılma, iÁ talebin artması ve yatırım
teşviklerinin uygulamaya konulmasıyla birlikte hızlı bir ivmeyle tırmanışa geÁmiştir.
1985 yılında 3123 Maden Kanunu kapsamına alınan mermere yatırım miktarı
da her geÁen yıl artmaya başlamıştır. Bu kanunla ocak yatırımcısına uzun s¸reli
ruhsat garantisi verilerek uzun vadeli yatırımların yapılması teşvik edilmiştir. Ayrıca,
fuar organizasyonları ve ihracat teşvikleri ile birlikte ¸lkemizde modern ¸retim ve
kesme sistemleri kullanılmaya başlanmıştır.
2. T‹RKİYEíDE MERMERCİLİK SEKT÷R‹N‹N YAPISI VE DURUMU
2.1. T¸rkiyeíde Mermer Kaynakları
T¸rkiye değişik jeolojik kuşakların yer aldığı bir bˆlgede yer alan ve bu
kuşakların farklı taşlar iÁermesi sebebiyle zengin doğaltaş rezervlerine sahip bir
¸lkedir. Sˆzkonusu Alp kuşağı Áok Áeşitli ve b¸y¸k miktarda mermer rezervini
bulundurmaktadır. Ancak, jeolojik rezerv iÁinde işletilebilir rezervin oranı ¸lke geneli
iÁinde tam olarak belli değildir. Bu sebepten dolayı Áeşitli kaynaklar farklı rakamlar
verebilmektedir.
Tablo 1: T¸rkiye Mermer Rezervi
m
3 Ton
Bilinen Rezervler 589.000.000 1.590.000.000
Muhtemel Rezervler 1.545.000.000 4.171.000.000
M¸mk¸n Rezervler 3.027.000.000 8.172.000.000
Toplam Potansiyel 5.161.000.000 13.934.000.000
Kaynak: T¸rkiye Mermer Firmaları
‹lkemiz 5 milyar metrek¸p olan toplam mermer rezervi ile d¸nya rezervlerinin
%40íı gibi y¸ksek bir orana sahiptir. Sahip olunan bu y¸ksek oranlı mermer rezervler
aÁısından T¸rkiye hiÁbir zaman sıkıntı Áekmeyecek ¸lkeler arasında yer almaktadır.
En ˆnemli rezervler Anadolu ve Trakya boyunca geniş bir bˆlgeye yayılmıştır. 4
! Batı Anadoluída İzmir, Tire, Torbalı, SelÁuk, Afyon, Eskişehir, Uşak, Muğla
ilindeki Milas, Yatağan ve Kavaklıdere Áevresinde
! Trakya Bˆlgesiínde Kırklareli, Derekˆy ve KafÁazída
! Doğu Anadolu Bˆlgesiínde ise Bitlis ve Elazığ Áevresinde kaliteli mermer ve granit
yatakları bulunmaktadır.
Aşağıdaki tablodan da gˆr¸ld¸ğ¸ ¸zere en ˆnemli beş mermer ¸retim bˆlgesi
toplam ¸retim iÁinde y¸zde 73 civarında pay almaktadır. Bu ¸retim bˆlgeleri iÁinde
Ege bˆlgesinde yer alan 3 ilin rezerv ve potansiyel miktarları toplamı 131 milyon
metrek¸p d¸zeyinde olup toplamda yine bu 5 il iÁinde y¸zde 83íl¸k bir paya sahiptir.
Tablo 2: T¸rkiyeínin mermer rezervinde en ˆnemli 5 il
İl Rezerv+Potansiyel(milyon m3) Toplam iÁindeki payı(%)
Balıkesir 1.850 35,8
Denizli 652 12,6
Afyon 629 12,2
Tokat 410 79
«anakkale 252 4,9
Toplam 3.793 73,4
Kaynak: Gˆzlem Dergisi, 26 Mart 2001, s:10
Ancak, jeolojik rezerv iÁinde işletilebilir rezervin oranı belli değildir. ‹lkemizde
masif niteliği gˆsteren metaformik temeller iÁinde k¸Á¸k ya da b¸y¸k yayılımlı mercek
şeklinde mermer yatakları bulunmaktadır.4
‹lkemizin bilinen işletilebilir mermer
rezervlerinin dağılımı aşağıdaki Áizelgede verilmiştir.
Tablo 3: T¸rkiye İşletilebilir Mermer Rezervleri
Bˆlge İl İşletilebilir Rezerv(x1000m3
)
Balıkesir 1.300.000
Marmara Bursa 135.000
Kırklareli 33.500
Afyon 135.000
Aydın 9.000
İzmir 1.500
Muğla 181.000
K¸tahya 200.000
Ege
Uşak 500.000
4
İMMİB, ìT¸rkiye End¸striyel Mineraller Envanteriî, Aralık, 1999 5
Ankara 2.000
Eskişehir 960.000
Kırşehir 165.000 İÁ Anadolu
Niğde 250.000
TOPLAM 3.872.000
Kaynak: İMMİB, ìT¸rkiye End¸striyel Mineraller Envanteriî, Aralık, 1999, s:132
2.2. T¸rkiyeíde Mermer «eşitleri
‹lkelerin gelişmişlik seviyelerini belirlemede yer altı ve yer¸st¸ doğal
kaynaklarının zenginliği ve mevcut olan bu kaynakların ekonomiye en y¸ksek oranda
katkı sağlayacak şekilde değerlendirilmesi rol oynamaktadır.
‹lkemiz mermer Áeşitliliği bakımından 290 Áeşitle d¸nya ortalamasında ilk
sırada yer almaktadır. Ancak, ticari anlamda s¸rekliliğini kanıtlamış 80ínin ¸zerinde
değişik yapıda ve 120ínin ¸zerinde değişik renk ve desende mermer rezervi
bulunmaktadır. T¸rkiyeídeki mermer Áeşitleri d¸nya pazarında rekabet edebilecek
zenginliğe ve kaliteye sahiptir. Uluslararası piyasada en tanınmış T¸rkiyeíde ¸retilen
mermer Áeşitleri Afyon beyazı, Bilecik pembe, Marmara beyazı, M. Kemalpaşa
beyazı, Karacabey siyah, Elazığ vişne, Denizli traverten ve Trakya graniti ˆrnekleri
olarak verilebilir.
Tablo 4: T¸rkiyeídeki Mermerler
Afyon Beyaz-Kaplan Postu- Menekşe
Akhisar Beji
Akhisar Siyah
Bartın Bej
Bilecik Pembe-G¸l Kurusu
Burdur-Kahverengi-Bej
Denizli Pembe
Diyarbakır Bej
Ege Bordo(Muğla)
Ege Kahve(Manisa)
Ege F¸me-Ege Vişne(İzmir)
Efes G¸neşi(Balıkesir)
Elazığ-Vişne-Petrol Yeşili-Sunta-Siyah İnci(Elazığ)
Gˆlpazarı Bej-Harmankaya
Hazar Pembe
Karacabey Siyahı
Karaburun Bej
Kırşehir Beyazı-Siyahı6
Kastamonu Eflani Bej
Kumru T¸r¸(Balıkesir)
Leopar-Afrodit-Salome-S¸pren(Eskişehir)
Manyas Beyaz
Marmara Beyaz
Milas Leylak-Sedef-Newyork-Limon-Kavaklıdere(Muğla)
Muğla Beyazı-Pembe
Osmaniye Vişne(Adana)
Sazara Sedef
Saracakaya Bej
Sivas Beji
Sivrihisar Bej
Sˆğ¸t Bej
Teos Yeşil-Teos Ateş
Toros Siyah-Bej
Uşak Yeşil-Beyaz
Vize Pembesi
Kaynak: İzmir Ticaret Odası, ìMermercilik Sektˆr¸n¸n Potansiyeliî, İzmir, 2002
2.3. T¸rkiyeíde ‹retim
1985 yılında mermerin Maden Kanunu kapsamına alınmasıyla birlikte
yatırımcıya sektˆrde beklenilen g¸ven ortamını sağlamıştır. Bu tarihten sonra inşaat
sektˆr¸n¸n canlanması ve iÁ talebin artmasıyla birlikte doğaltaş ve mermer ¸retimi
hız kazanmıştır.
÷zellikle son yıllarda b¸y¸k firmaların yapmış oldukları yatırımlarla
işletmecilikte b¸y¸k boyutlu ¸retim sağlayan modern ekipmanların kullanımına
geÁilmiştir. Ocak ¸retimlerinde uygulanan modern teknolojilerle birlikte T¸rkiye
doğaltaş ¸retiminde d¸nyada b¸y¸k ¸retici yedi ¸lkeden biri olmuştur.
Tablo 5: Mermer ¸retiminde ilk 7 ¸lke
‹lkeler ‹retim Miktarları (ton)*
«in 11.000.000
İtalya 8.700.000
İspanya 4.500.000
Hindistan 4.500.000
Brezilya 2.000.000
Kore 2.000.000
T¸rkiye 2.000.000
*Ham Blok ‹retimleri
Kaynak: TMMOB Maden M¸hendisleri Odası, ìMermer Rapor 7
T¸rkiyeíde mermer amaÁlı blok taş ¸retimindeki veriler sağlıklı olmamakla
beraber bu konudaki en sağlıklı Áalışma 1989-1994 yıllarını kapsayan DPTínin
yapmış olduğu ìT¸rkiye Mermer Envanteriî projesinin sonuÁlarıdır. Sˆzkonusu yıllar
arasında blok ¸retimdeki artış y¸zde 13 olmuştur. 1995 ve daha sonraki yıllara ait
değerlerin belirlenmesi iÁin iÁ t¸ketim ve ihracattaki artış dikkate alınmıştır.5
Tablo 6: T¸rkiye Blok ‹retiminin Yıllara Gˆre Dağılımı
YILLAR BLOK ‹RETİMİ (m3)
1989 320.000
1990 366.000
1991 428.000
1992 481.000
1993 488.000
1994 541.000
1995 600.000
1996 665.000
1997 745.000
1998 835.000
1999 935.000
Kaynak: DPT, ìMadencilik End¸striyel Hammaddeler (Yapı Malzemeleri)î, ÷zel
İhtisas Raporu, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Ankara-2001
T¸rkiyeíde 500íe yakın ocakta blok mermer ¸retimi yapılmaktadır. Bu ocakların
y¸zde 27ísi Balıkesir, y¸zde 24í¸ Afyon, y¸zde 12ísi Bilecik, y¸zde 8íi Denizli, y¸zde
6ísı Muğla ve y¸zde 4í¸ Eskişehiríde bulunmaktadır. Entegre nitelikte tesis ¸lkemizde
20 dolayında tesis ve orta b¸y¸kl¸kte 40 kadar işletme mevcut olup, sektˆrde 1000
adetin ¸zerinde fabrika ve irili ufaklı 17.000 adet atˆlye olduğu tahmin edilmektedir.
Entegre tesisler başta İstanbul olmak ¸zere Afyon, İzmir, Balıkesir, Ankara, Muğla ve
Bilecik illerinde faaliyet gˆstermektedir.
‹lkemizde mermer ¸retimi her geÁen yıl artış gˆstermektedir. Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığıína bağlı Maden İşleri Genel M¸d¸rl¸ğ¸ verilerine gˆre maden
arama ruhsatlarının y¸zde 50ísi ve işletme ruhsatlarının y¸zde 35íi mermer
ruhsatlarıdır.
Mermer işletme ruhsatlarının;
• Y¸zde 32ísi Ege Bˆlgesi
• Y¸zde 26ísı Marmara Bˆlgesi
• Y¸zde 22ísi İÁ Anadolu Bˆlgesi
5
DPT, age, s:16 8
• Y¸zde 9íu Akdeniz Bˆlgesi
• Y¸zde 7ísi Karadeniz Bˆlgesi
• Y¸zde 3í¸ Doğu Anadolu Bˆlgesi
• Y¸zde 1íi ise G¸neydoğu Anadolu Bˆlgesinde bulunmaktadır.
Tablo 7: İllere Gˆre Mermer ‹retimi, 2000
İLLER MERMER(m3
) İLLER MERMER(m3
)
Adana 2.270 İstanbul 5.178
Afyon 50.815 İzmir 14.637
Amasya 4.995 Kastomonu 2.581
Antalya 19.279 Kayseri 7.361
Aydın 17.288 Kırklareli 614
Balıkesir 125.479 Kırşehir 1.065
Bilecik 84.192 Konya 5.585
Bolu 150 K¸tahya 10.434
Burdur 45.182 Manisa 7.450
Bursa 45.367 Muğla 129.578
«anakkale 1.123 Ordu 3.500
«orum 2.721 Sakarya 645
Denizli 134.974 Sivas 3.975
Diyarbakır 16.894 Tokat 6.468
Elazığ 21.552 Uşak 13.660
Eskişehir 19.739 Zonguldak 4.697
Giresun 953.23 Aksaray 3.583
Hatay 23 Karaman 611
İÁel 5.260 Karab¸k 6.794
TOPLAM 847.476
Kaynak: İzmir Ticaret Odası, ìMermercilik Sektˆr¸n¸n Potansiyeliî, İzmir, 2002
2.4. Mermer Dış Ticareti
2.4.1 Mermer İhracatımız
D¸nyada ve T¸rkiyeíde mermer kullanımına artan talep sektˆr¸ cazip bir
yatırım alanı olarak kılmaktadır. Mermer kullanımı ve gˆr¸n¸m¸ ve fiziksel
dayanıklılığı aÁısından ˆzellikle inşaat sektˆr¸ iÁin vazgeÁilmez bir ¸r¸nd¸r. Aynı
zamanda y¸ksek refah d¸zeyinin de bir gˆstergesi olan mermere ilgi bu sebepten
dolayı gelişmiş ¸lkelerden gelmektedir. Gelişmiş olan ¸lkeler y¸ksek gelir
d¸zeylerinin dışında doğal kaynaklarını etkin biÁimde kullanmalarından dolayı bu tip 9
¸lkelerin d¸nya mermer ¸retiminde ve t¸ketiminde payları y¸ksek oranda
seyretmektedir.
‹lkemizde mermercilik 80íli yılların sonuna doğru gelişmeye başlamıştır. VI.,
VII., ve VIII. 5 Yılık Kalkınma Planları doğrultusunda, sektˆrde ˆnemli gelişmeler elde
edilerek, ˆzellikle blok işleme tesisleri iÁin alınan tedbirler ve teşvikler sayesinde
modern teknoloji uygulamaları gerÁekleştirilmiş, yatırımlarla ihracat artışının yanı sıra
istihdam artışı da sağlanmıştır.6
Ticari anlamdaki mermer blokları ile kesilen ve parlatılan işlenmiş ¸r¸nler
pazarlarda talep bulmaktadır. İhracat değerlerinde işlenmiş ¸r¸nler en y¸ksek katma
değere sahiptir. T¸rkiye blok ve plaka şeklinde mermer ihraÁ etmektedir ve
sˆzkonusu işlenmiş ¸r¸nlerin ihracatı s¸rekli artış iÁindedir. Tablo 7íde gˆr¸ld¸ğ¸
¸zere 2001 yılında toplam doğaltaş ihracatımız bir ˆnceki yıla gˆre değer olarak %20
oranında artarak 223 milyon dolara ulaşmıştır. Bu değer iÁinde en y¸ksek değere 154
milyon dolar ile işlenmiş mermere aittir. Blok mermer ise ihracatın en fazla artış
gˆsterdiği ¸r¸n grubudur. Sˆzkonusu ¸r¸n¸n¸n 2001 yılı ihracatı %77 oranında
artarak 53 milyon olmuştur.
Tablo 8: Doğaltaş İhracatımız
(Miktar: ton, Değer 1000$)
1999 2000 2001
‹R‹NLER Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer
Blok mermer 161.701 29.199 254.127 30.076 515.001 53.372
İşlenmiş mermer 274.454 114.439 332.106 140.077 418.129 154.336
Blok granit 86.742 5.247 96.742 4.618 39.233 2.632
İşlenmiş granit 4.053 4.560 6.289 5.667 6.042 4.919
Diğerleri 14.393 3.613 20.425 6.771 19.330 8.544
TOPLAM 541.343 157.058 709.689 187.209 997.735 223.803
Kaynak: Dış Ticaret M¸steşarlığı
‹lkemizin mermer ihracatında 1980íli yılların ortalarına kadar Ortadoğu ¸lkeleri
ağırlığa sahipken, 1986 yılından sonra ihracat Avrupa Birliği ¸lkelerine yˆnelmiştir.
÷zellikle son 10 yılda mermer sektˆr¸ hızla gelişerek 2001 yılında 223.803 değerine
ulaşmıştır.
6
Gˆzlem Dergisi, ìMermer İhracatı Artacakî isimli makale, Mart 2000 10
Tablo 9: ‹lkelere Gˆre Ham-Blok Mermer İhracatımız
(Miktar: ton, Değer 1000$)
‹LKE 2000 2001 2002
Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer
İtalya 36.548 4.501 35.807 4.458 31.228 3.772
«in 32.083 4.959 80.930 10.577 148.649 19.228
Yunanistan 35.484 2.530 44.428 2.972 84.794 4.690
Hong Kong 21.508 2.790 28.487 4.432 22.007 3.024
Suriye 31.419 1.551 108.824 3.385 236.101 5.660
Tayvan 23.116 3.757 29.382 3.673 29.122 3.276
İspanya 10.745 1.103 10.440 1.109 12.338 1.050
Kaynak: İMMİB, «alışma Raporu, 2001
Ham plaka ve blok mermer ihracatımızda yeni pazar olarak gˆze Áarpan ve en
Áok ihracat yapılan ¸lke 2002 yılında 19 milyon dolar ile «in Halk Cumhuriyeti
olmuştur. Bu dˆnemde sˆzkonusu ¸lkeye yapılan ihracat bir ˆnceki yıla gˆre %83.66
oranında artış ile 148.649 tona ulaşmıştır. Diğer ˆnemli pazarlarımızdan olan
Suriyeíye olan ham plaka ve blok mermer ihracatımız %117.36 ve Yunanistanía
%90.86 oranında artış gˆstermiştir.
Tablo 10: ‹lkelere Gˆre İşlenmiş Mermer İhracatımız
(Miktar: ton, Değer 1000$)
‹LKE 2000 2001 2002
Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer
A.B.D. 17.691 14.387 21.027 13.821 36.408 21.464
İsrail 36.473 12.756 46.006 13.629 53.750 14.408
Suudi
Arabistan
29.118 8.128 46.485 9.786 71.461 13.234
İspanya 15.722 4.567 25.660 6.460 35.026 8.033
İtalya 8.135 4.088 8.358 3.683 7.662 3.198
T¸rkmenistan 3.900 1.470 9.325 3.307 6.723 2.435
Kaynak: İMMİB, 2001 Yılı «alışma Raporu
İşlenmiş mermer ihracatımızda en b¸y¸k alıcı ¸lke olan ABDíye olan
ihracatımız 2002 yılında %18.85 oranında bir artışla 21 milyon dolara ulaşmıştır. Bu
¸lkeyi 14 milyon dolarla İsrail ve 13 milyon dolarla Suudi Arabistan takip etmektedir.
İhracat miktarındaki en y¸ksek oranlı gelişme % 139.10 artışla T¸rkmenistanía
gerÁekleştirilmiştir. 11
3. D‹NYADA MERMER
3.1 D¸nya Mermer Dış Ticareti
Doğaltaşların yapı ve dekorasyon malzemesi olarak kullanılmaya başlaması
ve d¸nya talebinin giderek artmasıyla doğaltaşların ¸retiminde ve ticaretinde ˆnemli
artışlar kaydedilmiştir. ÷zellikle işlenmiş mermer ve granite olan uluslararası talep
y¸ksek d¸zeylerde artmıştır.
SeÁici piyasalar ve kaliteli ¸r¸nlerdeki uluslararası rekabet, geleneksel
¸lkeler olan İtalya, İspanya, Portekiz ve Yunanistan dışında son iki yıldır ˆnemli
gelişmeler gˆsteren T¸rkiye, Hindistan ve «in arasında da yaşanmıştır. D¸nya
mermer ticaretinde Avrupa Birliği ¸lkelerinin paylarının miktar ve değer olarak y¸ksek
olması bu ¸lkelerin ellerindeki kaynaklarını Áok iyi şekilde değerlendirmelerinde ileri
gelmektedir.
3.2. D¸nya Mermer İhracatı
2000 yılında d¸nya doğal taş ihracatı toplam 5,4 milyar dolar olarak
gerÁekleşmiştir. Bu değerin 1 milyar doları ham-blok taş ihracatına 4,3 milyar doları
ise işlenmiş ¸r¸nlere aittir. İtalya, İspanya, «in, Fransa ve Portekiz her iki ¸r¸n
grubunda da ˆnemli ihracatÁı ¸lkelerindendir
Tablo 11: D¸nya Doğaltaş İhracatı (1000 $)
GTİP NO Tanım 1998 1999 2000 Başlıca
İhracatÁı‹lkeler
(2000)
2514.00 Ham Kayagan Taşı 48.962 56.546 45.184 «in(%27), İtalya(%15),
İspanya(%11), Fransa
(%7)
2515.11 Ham Mermer- Traverten 136.076 135.386 124.351 İtalya (%42),
T¸rkiye(%17),
İspanya(%13)
2515.12 Blok Mermer-Traverten 286.413 298.882 305.954 İspanya (%50)
İtalya(%34)
Portekiz(%3)
2515.20 Ham Ekosin-İnşaata Elverişli
KireÁli Taşlar
32.102 33.313 35.752 Fransa(%18),
İspanya(%17), BelÁikaL¸ksemburg (%15)
2516.11 Ham Granit 316.542 419.812 288.250 «in(%13),
A.B.D.(%10),
Finlandiya(%10)
2516.12 Blok Granit 181.223 166.542 158.873 İtalya (%20),
Brezilya(%18),
İspanya(%12) 12
2516.21 Ham Gre 8.009 14.005 7.033 Polonya(%10),
Fransa(%10 ),
İngiltere(%8)
2516.22 Blok Gre 20.315 20.878 14.680 Polonya(%14),
Avusturalya(%12),
Fransa(%11)
2516.90 İnşaata Elverişli Diğer Ham Taşlar 119.397 124.509 118.426 NorveÁ(%65),
İtalya(%10),
Fransa(%3)
Toplam 1.149.039 1.269.873 1.098.503
6802.10 Karolar,K¸pler 81.972 88.719 117.943 İtalya (%38),
Kanada(%20),
Endonezya(%10)
6802.21 Yontulmuş Mermer,Traverten 593.574 576.168 508.728 İtalya (%69),
İspanya(%6), «in(%5)
6802.22 İşlenmiş Diğer Kalkerli Taşlar 37.045 48.393 39.566 Fransa (%27),
Almanya(%15),
BelÁika(%15)
6802.23 BasitÁe Kesilmiş Granit 920.306 987.479 929.346 «in (%58), İtalya(%16),
Brezilya(%12)
6802.29 BasitÁe Kesilmiş İnşaata Elverişli
Diğer Taşlar
71.601 74.730 64.978 İtalya(%18),
Finlandiya(%12),
Fransa(%4)
6802.91
Mermer,Traverten,Su
Mermerleri,kesilmiş, parlatılmış
929.531 905.678 855.742 İtalya(%47),
T¸rkiye(%14),
İspanya(%12)
6802.92 Diğer Kalkerli Taşlar, kesilmiş,
parlatılmış
129.143 128.489 136.158 İtalya (%48),
Almanya(%14),
Fransa(%14)
6802.93 Granit,kesilmiş, parlatılmış 1.088.436 1.111.286 1.022.480 İtalya(%55),
İspanya(%10), «in(%8)
6802.99 Diğer Taşlar 223.321 218.821 222.195 İtalya (%24), «in(%13),
Fransa(%11)
6803.00 İşlenmiş Kayagan Taşı Mamulleri 386.035 423.119 418.343 İspanya (%68),
İtalya(%5),
«in(%5), Brezilya(%5)
Toplam 4.460.964 4.562.882 4.315.479
Genel
Toplam
5.610.003 5.832.755 5.413.982
Kaynak:PC-TAS (Trade Analysis System On Personal Computer), 1996-2000
Harmonized System
3.2 D¸nya Mermer İthalatı
D¸nya doğal taş ithalatı ise 2000 yılında 6,1 milyar dolar olarak
gerÁekleşmiştir. Bu değerin 1,7 milyar doları ham-blok taş ithalatına, 4,4 milyar doları
ise işlenmiş ¸r¸n ithalatına aittir. ÷nemli ithalatÁı ¸lkeler ham-blok taş ithalatında 13
Fransa, İtalya, «in ve Almanya; işlenmiş ¸r¸nlerde ise A.B.D., Almanya, BelÁikaL¸ksemburg, Fransa ve Japonya olmuştur. «iníin ham-blok mermer ithalatı 2000
yılında %87 oranında artış gˆstermiştir. «in doğaltaş işleme kapasitesi y¸ksek olan
bir ¸lkedir. Ve mermer makinelerinin Áoğu «iníde ¸retilmeye başlanmıştır.
Tablo 12: D¸nya Doğaltaş İthalatı (1000 $)
GTİP NO Tanım 1998 1999 2000 Başlıca İthalatÁı
‹lkeler (2000)
2514.00 Ham Kayagan Taşı 52.343 52.402 61.841 Fransa(%18),
İngiltere(%17),
Almanya(%9)
2515.11 Ham Mermer- Traverten 141.419 161.923 184.683 «in(%47),
İtalya(%29),
Japonya(%5)
2515.12 Blok Mermer-Traverten 190.327 233.416 266.789 «in (%38),
Hong Kong (%12),
İspanya(%11)
2515.20 Ham Ekosin-İnşaata Elverişli
KireÁli Taşlar
23.962 24.185 25.220 Hollanda(%47),
Almanya(%6),
Kanada(%5)
2516.11 Ham Granit 845.181 872.424 927.175 İtalya (%40),
«in(%17),
İspanya(%9)
2516.12 Blok Granit 228.229 216.837 201.926 Hong Kong(%9),
Almanya(%9),
İngiltere(%8)
2516.21 Ham Gre 9.416 8.056 11.107 Almanya (%20),
«in(%11), Fransa(%6)
2516.22 Blok Gre 14.967 20.350 22.675 İngiltere(%21),
Almanya(%13),
Hollanda(%10)
2516.90 İnşaata Elverişli Diğer Ham
Taşlar
69.885 57.062 56.976 A.B.D. (%17),
İtalya(%12),
Almanya(%10)
Toplam 1.575.729 1.646.655 1.758.392
6802.10 Karolar,K¸pler 53.028 56.144 88.639 A.B.D.(%38),
Singapur(%13),
Bahreyn(%4)
6802.21 Yontulmuş Mermer,Traverten 483.954 418.146 380.078 Hong Kong(%20),
ABD(%8),
Kore Cumh.(%8)
6802.22 İşlenmiş Diğer Kalkerli Taşlar 43.603 46.795 42.474 BelÁika ñ
L¸ksemburg(%23),
A.B.D.(%11),
İsrail(%10)
6802.23 BasitÁe Kesilmiş Granit 351.055 297.631 316.777 Kore (%16),
ABD(%10), Hong
Kong(%9) 14
6802.29 BasitÁe Kesilmiş İnşaata Elverişli
Diğer Taşlar
62.958 64.336 65.589 Almanya (%11),
T¸rkiye(%7),
A.B.D.(%7)
6802.91 Mermer,Traverten,Su
Mermerleri,kesilmiş, parlatılmış
827.693 794.637 836.553 A.B.D.(%49),
Almanya(%7),
Japonya(%6)
6802.92 Diğer Kalkerli Taşlar, kesilmiş,
parlatılmış
232.836 248.864 290.738 A.B.D.(%79),
İsrail(%7), BelÁikaL¸ksemburg(%2)
6802.93 Granit,kesilmiş, parlatılmış 1.471.927 1.572.129 1.664.982 Japonya (%37),
A.B.D.(%26),
Almanya(%12)
6802.99 Diğer Taşlar 229.634 253.062 303.492 A.B.D.(%60),
Almanya(%6),
Japonya(%4)
6803.00 İşlenmiş Kayagan
Taşı Mamulleri
354.112 404.758 433.554 Fransa (%30),
A.B.D. (%20)
Almanya(%19)
Toplam 4.110.800 4.156.502 4.422.876
Genel
Toplam
5.686.529 5.803.157 6.181.268
Kaynak:PC-TAS (Trade Analysis System On Personal Computer), 1996-2000
Harmonized System
4. MERMERCİLİK SEKT÷R‹NE İLİŞKİN YASAL «ER«EVE
4.1 Maden Kanunu
Madencilik faaliyetleri 1954 yılına kadar 6 Haziran 1901íde y¸r¸rl¸ğe konulan
Taş Ocakları Nizamnamesiyle y¸r¸t¸ld¸kten sonra 1954 yılında 6309 sayılı Maden
Kanunu y¸r¸rl¸ğe girmiştir. Ancak, g¸n¸n koşullarına cevap vermeyen 6309 sayılı
kanun yerine, madencilik faaliyetlerine hız kazandırmak amacıyla 1985 yılında 3213
sayılı Maden Kanunu y¸r¸rl¸ğe girmiştir.
3123 sayılı Maden Kanunu ile birlikte yatırımcıya sektˆrde g¸vence iÁin gerekli
ortam sağlanmış, b¸rokratik engellerde kolaylık sağlanarak daha kısa s¸rede ruhsat
alınmasına ve g¸vencesine ulaşılmıştır. Mermerin Maden Kanunu kapsamına
alınmasıyla ocak yatımlarında b¸y¸k bir artış gerÁekleşmiş, b¸y¸k boyutlu ¸retim iÁin
modern makinelerin kullanımına geÁilmiştir.
Maden Kanununun 4. maddesinde îMadenler devletin h¸k¸m ve tasarrufu
altında olup, iÁinde bulundukları arzın m¸lkiyetine tabi değildirî ifadesiyle madenlerin
yalnızca devletten alınacak olan izin ve ruhsat alımıyla işletilebileceği belirtilmektedir.
Maden sektˆr¸ne finansal destek vermek amacıyla 3123 sayılı Kanun ile
Madencilik Fonu kurulmuştur. Bu destek ile 1989 yılında 30 milyon dolar olan mermer 15
ihracatımız 2001 yılında 223 milyon dolara Áıkmıştır. Sˆzkonusu fonun ˆnemli bir
bˆl¸m¸ gerek fabrika yatırımı ve gerekse ocak ¸retimi aÁısından mermercilik
sektˆr¸ne verilmiştir.
4.2 «evresel Etki Değerlendirmesi («ED) Yˆnetmeliği
‹lkemizde Áevrenin korunması amacıyla «evre Bakanlığı 7 Şubat 1993 yılında
Resmi Gazetede «evresel Etki Değerlendirilmesi Yˆnetmeliğiíni yayınlamıştır. Bu
yˆnetmeliğe gˆre mermer, ˆn araştırması uygulanacak projeler listesinin madencilik
bˆl¸m¸nde yer almaktadır.
«evresel etki değerlendirmesinde hazırlanması gereken iki rapor
bulunmaktadır.
• «ED Raporu:
Sˆzkonusu rapor proje sahibi tarafından bir dilekÁe ile «evre Bakanlığıína
sunulduktan sonra raporun formatına uygunluğu oluşturulan Áalışma grubu tarafından
incelendikten sonra herhangi bir sorun olmazsa yedi g¸n iÁinde proje sahibine geri
verilir. D¸zeltilen «ED raporunun altı ay iÁinde Bakanlığa sunulması gerekmektedir,
aksi takdirde rapor olumsuzlukla sonuÁlandırılır. Formatına uygun olan rapor
Bakanlığa sunulduğunda ise değerlendirme s¸reci başlar ve komisyon tarafından
incelenir.
«ED kararının olumsuz Áıktığı durumunda, bu koşulların değişmesi sonucunda
tekrar başvuruda bulunulabilir. Olumlu bir kararın beş yıl sonrasında herhangi bir
yatırım yapılmaz ise de «ED kararı olumsuz sayılır.
• ÷n Araştırma Raporu:
÷n Araştırma Raporu, proje sahibinin «ED uygulamasının gerekli olup
olmadığının araştırılması amacıyla Valiliğe sunulur. Valilik raporu 10 işg¸n¸ iÁinde
inceleyerek uygun bulduğu takdirde proje sahibine 20 g¸n iÁerisinde proje hakkında
halkı bilgilendirmesi ve gˆr¸şleri alarak sonuÁlarını Valiliğe sunmasını bildirir. Valilik
inceleme raporunu ve belgeleri 7 g¸n iÁinde Bakanlığa sunar ve Bakanlık 45
işg¸n¸nde incelemesini tamamlayarak «EDíin gerekli olup olmadığını proje sahibine
bildirir.
4.3. Madencilik Fonu
3123 sayılı Maden Kanunu uyarınca, 1985 yılında madencilik sektˆr¸nde
arama, teknolojik araştırma, geliştirme, proje, tesis, altyapı, istihsal, ihracat ve
finansman kredilerinde kullanılmak, madencilik faaliyetlerinde istikrarı sağlamak ve
desteklemek ¸zere, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nezdinde ìMadencilik Fonuî
oluşturulmuştur. 16
Fonun kaynakları ile kullandırılan 5 Áeşit kredi t¸r¸ şunlardır;
• Maden araştırma ve geliştirme
• Tesis, tevsii ve yenileştirme
• İşletme
• İhracat
• Stok kredileri
Madencilik Fonuínun t¸zel kişiliği bulunmamaktadır. 03.03.2001 tarih ve 4629
sayılı Kanunla Fon tasfiyesi edilmiştir.
Tablo 13: Madencilik Fonu Tarafından Kullandırılan Kredi Tutarları
Yıllar Toplam Kredi Sayısı Mermer Kredi Sayısı
1991 28 5
1992 14 6
1993 23 8
1994 21 7
1995 25 8
1996 43 21
1997 97 45
1998 91 44
1999 46 14
2000 35 10
2001 7 1
Toplam 430 169
Kaynak: Madencilik Fonu Genel Sekreterliği
4.4. Yatırım Teşvikleri
1985 yılında Madencilik Fonuínun uygulamaya başlamasıyla birlikte mermer
sektˆr¸ yatırımlarında b¸y¸k artışlar sağlanmıştır. 1998 yılında ise G¸mr¸k Birliği ve
sonrasında Avrupa Birliği iÁinde uyum sorunlarıyla karşılaşacağı d¸ş¸n¸len k¸Á¸k ve
orta boy işletmelerden oluşan ve korunmasından ˆte desteklenmesi gereken mermer
sektˆr¸ KOBİ kredileri kapsamına alınmıştır.
Aşağıdaki tablodan da gˆr¸ld¸ğ¸ ¸zere yatırım teşvik belgeli toplam yatırımlar
2002 yılında %92 oranında artarak 654.166 milyar TL. d¸zeyine ulaşmıştır; aynı yıl
belge sayısında ise %98 oranında artış kaydedilmiştir. 17
Tablo 14: Yatırım Teşviki
Belge Sayısı(adet) Toplam Yatırım(milyar TL) İstihdam(kişi)
1999 93 55.414 2.758
2000 85 76.690 2.625
2001 63 92.192 2.246
2002 101 654.166 6.499
Kaynak:T.C. Başbakanlık Hazine M¸steşarlığı
4.5. Yabancı Sermaye Yatırımları
Genel olarak ¸lkemizde madencilik sektˆr¸nde izin verilen yabancı sermaye
oranı diğer sektˆrlere gˆre daha d¸ş¸k oranında kalmaktadır. Bunun nedenlerin de
sektˆrdeki korumacılığın dışında, verilen ruhsatları 3-5 yıl ile sınırlı olması, yatırım
ortamının devlet tarafından tam olarak sağlanamaması ve sˆzkonusu yatırımların risk
iÁermesi olarak ˆzetlenebilir.
1980íli yıllardan itibaren yabancı sermaye yatırımlarına izinlerin artmasıyla
birlikte madencilik sektˆr¸nde de yabancı sermaye yatırımına izin verildikten sonra
sˆzkonusu sektˆrde yatırımlar artmıştır.
Tablo 15: Madencilik Sektˆr¸nde İzin Verilen Yabancı Sermayenin Yıllara Gˆre
Dağılımı
YILLAR MADENCİLİK %
1980 0 0,0
1981 0.98 0.3
1982 1.97 1.2
1983 0.02 0.1
1984 0.25 0.1
1985 4.26 1.8
1986 0.86 0.2
1987 1.25 0.2
1988 5.62 0.7
1989 11.86 0.8
1990 47.09 2.5
1991 39.82 2.0
1992 18.96 1.0
1993 11.37 0.6
1994 6.2 0.4
1995 60.62 2.1
1996 8.54 0.2 18
1997 26.7 1.6
1998 13.73 0.8
1999 6.76 0.4
2000 6.32 0.2
2001 2.00 1.1
Toplam 303.08 1.0
Kaynak:T.C. Başbakanlık Hazine M¸steşarlığı, 2002
5. MERMER SEKT÷R‹N‹N SORUNLARI VE «÷Z‹M ÷NERİLERİ
5.1. «ED Raporu Alma Zorluğu
«ED raporu Áevre sağlığı bakımından zararlı olabilecek projeleri iÁin alınması
gerekli olan bir belgedir. Sˆzkonsu raporun alınması iÁin kanuni s¸re beş aydır.
Ancak, bu Áoğu zaman 1 veya 1,5 yılı bulmaktadır. Bunun en ˆnemli sebeplerinden
biri b¸rokratik işlemlerin uzun s¸rmesidir. «ED raporunu almak iÁin izin alınacak
yerlerin fazlalığı ve buralardan gelecek cevapların uzun s¸rmesi bu s¸reyi daha da
artırmaktadır.
Aslında, mermer ¸retiminde herhangi bir kimyasal madde kullanılmadığından,
Áevreye zarar verecek bir atık madde sˆzkonusu değildir. Ancak, mermer ocaklarında
atık taş kirliliği mevcuttur.
Sˆzkonusu raporun alımının b¸rokratik engeller ile uzun s¸rmesi yatırımcıyı
zarara sokmakta, pek Áok ocak bu sebepten atıl olarak bekletilmektedir.
«ED yˆnetmeliğinde yapılacak olan bazı değişiklikler yatırımcılar iÁin
kolaylıklar sunabilir. ÷rneğin, belirli bir kapasitenin altında ¸retim yapacak olan
mermer ocaklarından bu belge istenmemesi, «ED izninin illerden de alınabilmesi, ˆn
işletme aşamalarında «ED izni istenilmemesi gibi yapılacak olan değişiklikler
sektˆrde rahatlama yaratabilecek ˆnlemlerdir.
5.2. ‹retimde Karşılaşılan Sorunlar
Mermer ¸retiminde karşılaşılan zorluklarından bir diğeri de ocak aşamasında
karşılaşılan sorunlardır. Bunlar, altyapı yatırımları, kullanılan teknoloji, maliyet
girdilerindeki artışlar ve yoğun b¸rokrasi olarak sıralanabilir.
Ocakların bulunduğu arazilere ulaşım ve elektrik tesisinin mevcut olmaması
ocak sahiplerinin kendi buldukları Áˆz¸mlerle aşılmaya Áalışılmaktadır. Ayrıca,
elektrik enerjisinin yoğun olarak kullanıldığı bu sektˆrde enerji maliyetleri sıkıntı19
yaratmaktadır. Bu nedenden dolayı, enerji ve akaryakıt teşvikleri sektˆr¸n y¸k¸n¸
ˆnemli ˆlÁ¸de azaltabilecektir. 7
Ayrıca, her sektˆrde ˆnem taşıdığı gibi bu sektˆrde de eğitilmiş yˆnetici ve
kalfiye elemana gerek duyulmaktadır. Bunun iÁin, sektˆr¸n temsilcileri bir araya
gelerek eğitim projeleri geliştirmelidir.
5.3. İhracatın Yeterince Artmaması
Mermer rezervleri bakımından ˆnemli bir potansiyele sahip olan ¸lkemiz, bu
potansiyel karşısında yeteri kadar dışsatım gerÁekleştirememektedir. Bunun en
ˆnemli sebeplerinden birisi olarak mermer ¸retimine ve ihracatına verilen teşvikin
yetersiz bulunmasıdır. Diğer mermer ihracatÁısı ¸lkelerle karşılaştırıldığında
¸lkemizin mermer ihracatÁılarına verdiği teşviklerin daha d¸ş¸k seviyede olduğu
gˆr¸lmektedir.
Bir diğer sorun da enerji maliyetlerinin y¸ksek oluşudur. ÷zellikle k¸Á¸k ve orta
ˆlÁekli firmalardan oluşan sektˆr iÁin enerji t¸ketiminin yoğun olduğu gˆze alındığında
y¸ksek bir maliyet olarak yatırımları olumsuz etkilemektedir.
Ayrıca, kalifiye eleman eksikliği, iÁ ve dış pazarlarda tanıtımın eksikliği ve
fiyatlandırma politikalarında dengesizlik gibi sorunlar da sektˆr¸n yeteri kadar
dışsatım gerÁekleştirmesinin ˆn¸nde engel olarak durmaktadır.
Mermer sektˆr¸nde ihracatın artırılması iÁin, devlet ˆrneğin; kullanılan
enerjinin maliyetinde indirim yapılması, d¸ş¸k faizli kredi sağlanması ve dış
pazarlarda tanıtım yapılması gibi destekler sağlayabilir.
SONU« VE DEĞERLENDİRME
T¸rkiye d¸nya genelinde y¸ksek oranda mermer rezervlerine sahip olan bir
¸lke olarak elinde olan bu kaynağı yeteri kadar kullanamamaktadır. 1980íli yıllardan
itibaren hızlı bir gelişim s¸recine giren mermer sektˆr¸n¸n ˆnemi g¸n geÁtikÁe
artmaktadır. D¸nya doğaltaş piyasalarında ise mermer potansiyelimiz ve değişik
t¸rden mermer kaynaklarına sahip olmamız ¸lkemizin bu piyasalarda yer edinmesini
sağlamıştır.
Ancak, sˆzkonusu bu zenginliğin değerlendirilmesinde karşımıza Áıkan
sorunlar mermer sektˆr¸m¸z¸ d¸nyada hakettiği yere getirememiştir. ÷ncelikli olarak
yatırıma başlanırken firmaların ˆn¸nde en b¸y¸k engel olarak b¸rokratik işlemlerin
yoğunluğu gelmektedir. Yatırıma başlamadan ˆnce istenen «ED raporunu almak iÁin
birÁok m¸d¸rl¸kten izin istenmesi, geÁen s¸renin en iyi şartlarla 5-6 ayı bulması gibi
b¸rokratik engeller firmaları yatırım yapmaktan caydırmaktadır. Yatırıma başlandıktan
7
Gˆzlem Dergisi, Mermer-2000 20
sonraki adımlarda, altyapının eksikliği, enerji maliyetinin y¸ksekliği gibi etkenler de
sektˆrde bulunan firmalar aÁısından sıkıntı yaratan unsurlardır. Ayrıca, kalifiye
eleman eksikliği ve mermer sektˆr¸nde fiyat istikrarsızlığı da sektˆr¸n istediği
potansiyele ulaşmasını engellemektedir.
Bu gibi sorunların d¸zeltilmesi iÁin devletin sektˆre olan desteği ve
yatırımlarda ihracat iÁin daha y¸ksek oranlarda teşvik vermesi ˆnem taşımaktadır.
Kaliteli işlenmiş ¸r¸nleri oluşturmak iÁin şirketler ar-ge Áalışmalarına ˆnem vermeli ve
sektˆre eleman yetiştiren eğitim kurumlarında yeterli ˆğretim elemanı ve teknik
donanım sağlanmalıdır. Mermer sektˆr¸n¸n uluslararası pazarlarda tanıtmak iÁin
fuar, sergi, panel, sempozyum gibi yapılması gerekli olan etkinliklerin devlet
tarafından desteklenmelidir.
Mermer sektˆr¸ndeki firmaların ve devletin ortak olarak yapacağı
iyileştirmelerle sahip olduğumuz potansiyel daha etkin kullanılarak uluslararası
pazarlarda sˆz sahibi olarak ¸lke ekonomisine de ihracatın artmasıyla katkıda
bulunabiliriz.